Dyskopatia kręgosłupa. Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia?

Dyskopatia to choroba zwyrodnieniowa krążka międzykręgowego (nazywanego potocznie dyskiem), czyli elastycznego elementu, który odseparowuje od siebie kręgi kręgosłupa. W wyniku zmian zwyrodnieniowych dochodzi do uwypuklenia jądra miażdżystego, co może powodować ucisk na rdzeń kręgowy oraz korzenie nerwowe. Krążki międzykręgowe odgrywają kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu kręgosłupa, umożliwiając jego zginanie, prostowanie oraz ruchy boczne i obrotowe.

Jakie są objawy dyskopatii? Jakie metody leczenia są najskuteczniejsze? Odpowiedzi znajdziesz w naszym artykule!

Spis treści

• Dyskopatia - co to jest?
• Przyczyny dyskopatii
• Dyskopatia a niewłaściwe wzorce ruchowe
• Dyskopatia a stres
• Objawy dyskopatii
• Rozpoznanie i leczenie
• Leczenie zachowawcze dyskopatii
• Fizjoterapia i rehabilitacja
• Chirurgiczne leczenie dyskopatii
• Profilaktyka
• Podsumowanie
• Bibliografia

Dyskopatia - co to jest?

Schorzenie dyskopatii powstaje w wyniku patologicznych zmian, w których dochodzi do pęknięcia pierścienia i wydobycia jądra na zewnątrz. 

• Pierścień włóknisty – to zewnętrzna warstwa krążka międzykręgowego, zbudowana z mocnych włókien kolagenowych. Jego zadaniem jest stabilizacja krążka i ochrona jego wewnętrznej części przed nadmiernym przemieszczaniem się.
• Jądro miażdżyste – znajduje się w centralnej części dysku i ma galaretowatą konsystencję. Dzięki swojej elastyczności amortyzuje obciążenia działające na kręgosłup i zapewnia mu ruchomość. Konsekwencją jest ucisk na korzenie nerwowe lub rdzeń kręgowy, co w efekcie niesie za sobą dolegliwości bólowe. Zazwyczaj dyskopatia jest procesem rozłożonym w czasie, przechodzi przez pewne stadia i może zależnie od etapu wywoływać określone dolegliwości. Krążki międzykręgowe wykonują rolę głównego amortyzatora znajdującego się w środku tzw. Pierścienia włóknistego, który nadaje krążkom określony, owalny kształt. Dyski, zwłaszcza w odcinku szyjnym i lędźwiowym są elementami najbardziej ruchomymi, a także najbardziej narażonymi na duże przeciążenia, są też ofiarą najczęstszych uszkodzeń.

Konsekwencją jest ucisk na korzenie nerwowe lub rdzeń kręgowy, co w efekcie niesie za sobą dolegliwości bólowe. Zazwyczaj dyskopatia jest procesem rozłożonym w czasie, przechodzi przez pewne stadia i może zależnie od etapu wywoływać określone dolegliwości. Krążki międzykręgowe wykonują rolę głównego amortyzatora znajdującego się w środku tzw. Pierścienia włóknistego, który nadaje krążkom określony, owalny kształt. Dyski, zwłaszcza w odcinku szyjnym i lędźwiowym są elementami najbardziej ruchomymi, a także najbardziej narażonymi na duże przeciążenia, są też ofiarą najczęstszych uszkodzeń.

Przyczyny dyskopatii

Schorzenia kręgosłupa, uważane za chorobę cywilizacyjną, związane ze współczesnym trybem życia są najbardziej popularnym czynnikiem wywołującym dyskomfort i ból. Na te dolegliwości cierpi coraz to więcej młodych osób, które m.in. prowadzą siedzący, nieaktywny tryb życia.

Do powstawania dyskopatii mogą przyczynić się: 

• wady kręgosłupa, 
• nadmierne przeciążenia kręgosłupa, 
• urazy, 
• naturalny proces starzenia się organizmu, 
• siedzący tryb życia, 
• otyłość.

Jednym z podstawowych czynników wpływających na wzrost liczby osób cierpiących na schorzenia kręgosłupa jest wydłużająca się średnia długość życia. Wraz z wiekiem organizm ulega naturalnemu osłabieniu, a struktury kręgosłupa stopniowo się degenerują, co zwiększa ryzyko wystąpienia dolegliwości bólowych i chorób zwyrodnieniowych.

Niezwykle istotnym czynnikiem jest również współczesny styl życia. Coraz rzadziej chodzimy pieszo, a częściej poruszamy się pojazdami. Wiele zawodów wymaga pracy w pozycji siedzącej, często wymuszonej, a po powrocie do domu odpoczywamy w fotelu przed telewizorem, komputerem lub konsolą do gier. Brak ruchu sprawia, że przez dłuższy czas przyjmujemy nieprawidłową postawę ciała, co zaburza odżywianie krążków międzykręgowych. Są one szczególnie wrażliwe na niedobór tlenu, a ich osłabienie prowadzi do przeciążenia i stopniowego zużycia kręgosłupa.

Dyskopatia a niewłaściwe wzorce ruchowe

Schorzenia kręgosłupa pojawiają się nie tylko u osób, które prowadzą siedzący tryb życia. Warto także zwrócić uwagę na nieprawidłowe wzorce ruchowe przy ćwiczeniach i pracy fizycznej. Pamiętaj, że duża skala obciążenia kręgosłupa podczas np. podnoszenia i przenoszenia ciężkich przedmiotów może nie tylko doprowadzić do stopniowego niszczenia struktury pierścienia włóknistego i związanych z nim zaburzeń, ale także do trwałego urazu kręgosłupa.

Dyskopatia a stres

Zauważalny jest także negatywny wpływ przewlekłego stresu, wynikającego z tempa współczesnego życia oraz długotrwałej pracy. Stres powoduje nadmierne napięcie mięśni, co też przyczynia się do wystąpienia bólów kręgosłupa i jego przeciążenia. Stres i wszechobecna presja czasu negatywnie wpływają na nasze zdrowie, także na nasz kręgosłup.

Objawy dyskopatii

Pierwszym objawem dyskopatii jest najczęściej ból odczuwalny w odcinku kręgosłupa, którego dotyczy problem. Najczęściej występuje dyskopatia lędźwiowa (dół pleców) lub szyjna (ból karku), czasem także odcinka piersiowego.  W miarę postępu choroby ból zaczyna promieniować wzdłuż przebiegu nerwów – przy dyskopatii lędźwiowej do kończyn dolnych, a w przypadku odcinka szyjnego do kończyn górnych. 

Pacjenci mogą doświadczać zaburzeń czucia powierzchniowego, które objawiają się mrowieniem lub drętwieniem obszarów ciała unerwionych przez uciskany nerw. W bardziej zaawansowanych stadiach może dojść do osłabienia siły mięśniowej, a w skrajnych przypadkach – do zaniku mięśni. Dyskopatia często prowadzi również do osłabienia odruchów ścięgnistych, czyli tzw. odruchów głębokich, ocenianych przy pomocy młotka neurologicznego. Przykładowo, osłabienie odruchu Achillesa (zmniejszona lub brakująca reakcja skurczu mięśnia trójgłowego łydki na uderzenie w ścięgno Achillesa młotkiem neurologicznym) wynika z ucisku na nerw rdzeniowy wychodzący na poziomie S1 i S2 - oznaczenie korzeni nerwowych wychodzących z rdzenia kręgowego na poziomie pierwszego S1 i drugiego S2 kręgu kości krzyżowej. 

Dodatkowo występują tzw. objawy rozciągowe, które polegają na nasileniu bólu podczas naciągania uciśniętych nerwów. W skrajnych przypadkach dyskopatii lędźwiowej mogą pojawić się niedowłady kończyn dolnych oraz zaburzenia kontroli zwieraczy (nietrzymanie moczu i stolca), co wymaga pilnego leczenia operacyjnego.

Rozpoznanie i leczenie

Procesu degeneracji kręgosłupa nie da się cofnąć, natomiast można go spowolnić. Jeśli odczuwane są powtarzające się dolegliwości bólowe kręgosłupa oraz bóle promieniujące do kończyn pierwszym krokiem powinna być konsultacja z ortopedą lub neurochirurgiem w celu oceny postawy ciała, ruchomości czynnej (obejmującej zakres ruchu wykonywany samodzielnie przez pacjenta przy aktywnym udziale jego mięśni), biernej (polegającej na ocenie zakresu ruchu w stawach wykonywanego przez terapeutę lub lekarza, bez aktywnego udziału pacjenta) i z oporem (testującej siłę mięśni poprzez wykonywanie ruchu przeciwko oporowi stawianemu przez badającego), równowagi mięśniowej, wykonania badań tkanek miękkich, testach prowokujących dolegliwość, a także wykonanie badania diagnostycznego/obrazowego:

• RTG kręgosłupa,
• tomografię komputerową kręgosłupa,
• rezonans magnetyczny kręgosłupa

Od tych wyników badań zależeć będzie dalsze leczenie.

Leczenie zachowawcze dyskopatii

Większość osób cierpiących na bóle kręgosłupa wymaga leczenia zachowawczego, obejmującego fizjoterapię, eliminację czynników ryzyka, regularną aktywność fizyczną oraz redukcję masy ciała. W przypadku bólu i stanów zapalnych stosuje się leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Jeśli dolegliwości nie ustąpią, konieczna jest dalsza diagnostyka.

Fizjoterapia i rehabilitacja

Podstawową metodą leczenie dyskopatii jest fizjoterapia. Leczenie poprzez ruch, rozciąganie, masaż powięziowy, rozluźnianie oraz wzmocnienie mięśni pomaga poprawić stan zdrowia pacjenta i powrócić do sprawności. Natomiast w nowoczesnej terapii manualnej nie ma jednego schematu. Leczenie dostosowane jest do indywidualnego pacjenta. Stosowane są zabiegi i ćwiczenia wzmacniające mięśnie, likwidujące przykurcze mięśniowe oraz zwiększające ruchomość stawów. Fizjoterapeutyczne sesje treningowe oraz pakiety ćwiczeń, które zleca fizjoterapeuta do wykonywania w domu, są nieodzownym elementem poprawy funkcjonalności i sprawności kręgosłupa.

Chirurgiczne leczenie dyskopatii

Ocenia się, że jedynie 7–10% pacjentów z dyskopatią wymaga interwencji chirurgicznej. Operacja jest niezbędna w przypadku wystąpienia objawów neurologicznych, takich jak zaburzenia czucia, osłabienie odruchów, zanik mięśni, problemy z kontrolą zwieraczy czy sekwestracja jądra miażdżystego, mogąca przemieszczać się do kanału kręgowego. Natomiast silny, przewlekły ból, nieustępujący pomimo leczenia zachowawczego i znacząco ograniczające codzienne funkcjonowanie, stanowi wskazanie do zabiegu.

Profilaktyka

Najważniejszymi elementami profilaktyki zdrowego kręgosłupa, a także dyskopatii jest: 

• dbałość o prawidłową masę ciała,
• redukcja stresu, 
• aktywność fizyczna, 
• unikanie wymuszonych pozycji - długotrwałego stania lub siedzenia, 
• dbałość o prawidłowy i higieniczny sen, 
• higiena podnoszenia ciężarów. 

Podsumowanie

Dyskopatia to zwyrodnieniowe schorzenie kręgosłupa, prowadzące do uszkodzenia krążków międzykręgowych i możliwego ucisku na struktury nerwowe. Główne przyczyny to siedzący tryb życia, przeciążenia, urazy oraz proces starzenia. Objawy obejmują ból, zaburzenia czucia i osłabienie mięśni. Diagnostyka opiera się na badaniach obrazowych (RTG, tomografia, rezonans), a leczenie zwykle obejmuje fizjoterapię, farmakoterapię oraz zmianę stylu życia. W skrajnych przypadkach, gdy inne formy leczenia nie przynoszą efektów, czasami konieczna jest operacja. Profilaktyka natomiast obejmuje aktywność fizyczną, utrzymanie prawidłowej masy ciała i ergonomię ruchu.

Bibliografia

• Adams, M. A., & Roughley, P. J. (2006). What is intervertebral disc degeneration, and what causes it? Spine, 31(18), 2151-2161.
• Urban, J. P., & Roberts, S. (2003). Degeneration of the intervertebral disc. Arthritis Research & Therapy, 5(3), 120-130.
• Wójcik, A. (2018). Dyskopatia i jej leczenie. Medycyna Praktyczna, 12(4), 112-125.
• Zieliński, P. (2020). Rola fizjoterapii w leczeniu dyskopatii. Rehabilitacja w Praktyce, 8(1), 30-42.